عثمانى » است ، كه منبع اصلى آن از چشم [ ه ] هائى است كه در دامنهء كوه « طاور » « 1 » واقع است . مسافت جريان اين رود در خاك « عثمانى » 95 « ورس » است . بعد از آن‌كه از حدود « عثمانى » گذشت ، در خاك « روسيّه » اول از ملك « بارژورم » گذشته ، تا به حوالى شهر « تفليس » مىرسد . در خارج شهر ، از مشرق به مغرب و در نزديكى شهر پيچيده ، رو به طرف جنوب جارى شده ؛ منبع اين رود از كوهستان « گرجستان » است . تا وصول به شهر « تفليس » ، آب رود زياد شده « 2 » ، از وسط شهر عبور مىنمايد . ممرّ آب چون در داخلهء شهر بسيار گود است ، از اين جهت ، آب رودخانه كم به نظر مىآيد ، و گرنه از رودخان [ ه ] هاى معظم محسوب مىشو [ د ] ؛ و در حوالى « شيروان » با رود « ارس » تصادف نموده ، متّفقا به « بحر خزر » مىريزند . چشمه‌هاى بسيار گرم از كوه جارى است . بعضى به‌طورى گرم است كه انسان را اذيت مىرساند ، ولى هيچ بوى گوگرد نمىدهد . تخمينا 7 رشته چشمه آب گرم مىشود ، كه در زمان سلاطين قديم برفراز هريك از آن چشمه‌ها گنبدى مرتفع بنا كرده و همان‌ها را حمام قرار داده بودند ؛ و اكنون نيز آب جميع حمّام‌هاى شهر از همين چشم [ ه ] هاى معدنى است . خلاصه ، از ابتداء تا انتها شهر ، در امتداد اين رودخانه در 5 موقع « پل آهنى » بسته‌اند . پل پنجمين به اسم « ورانسوف » ، سردار مشهور « روس » است ، كه بعد از فتح در جنگ « عثمانى » ، مجسمهء او را از مفرغ ريخته ، در محلّى نزديك به رود ، 8 عراده توپ دولت « عثمانى » را زنجير كرده ، در دور هيكل « ورانسوف » وارونه تعبيه كرده‌اند ؛ به طورى كه دهن توپ‌ها به زمين است . « پرنس ورانسوف » ، جانشين سابق « قفقازيّه » و از نجباى قديم دولت « روس » بوده است . خدمات بزرگ نسبت به دولت مزبور كرده ، پس از 12 سال حكمرانى « قفقازيّه » در 74 سالگى در سنه 1850 مسيحى وفات يافت .

--> ( 1 ) . نام اصلى آن كوههاى توروس است . ( 2 ) . از « منبع » تا « شده » ظاهرا روى كلمات نقطه زده شده است . مىتوان پنداشت كه نويسنده قصد حذف آن را داشته است .